آسیبها و آفتهای خانواده از دید اسلام «بخش اول»

 مقالات

«آسیبها و آفتهای خانواده از دید اسلام»

«بخش اول»

خانواده مانند همه ی نهادهای پر ارزش دیگر در معرض انواع آسیبها و آفتهایی است که سلامتی و استواری آن را تهدید میکند. در احادیث و آموزه های دینی ما مطالب مهمی برای حفظ سلامت خانواده بیان شده است و شایان ذکر است که این رهنمودها با پژوهشهای میدانی مرتبط با عوامل فروپاشی خانواده بسیار همخوانی دارد.

رهنمودها به سه دسته تقسیم می شوند:

الف. آسیب های كلی خانواده؛
ب. آسیب هایی مرتبط با مرد؛
ج. آسیب های مرتبط با زن.

 الف- آسیب های كلی

این گونه آسیب ها، آفاتی هستند كه معمولا از ناحیه زن و یا شوهر نیستند؛ بلكه پدر یا مادر و یا اشخاص دیگر، آنها را ایجاد می كنند. البته در برخی از موارد، ممكن است مرد یا زن نیز در شكل گیری آنها سهیم باشند.تعدادی از این آسیب ها عبارت اند از:

1. تحمیل پیوند زناشویی

نخستین شرط تشكیل خانواده پایدار، آزادی دختر و پسر در انتخاب همسر و تحمیل نكردن پیوند زناشویی بر آنها است.

البته باید توجه داشت كه راهنمایی پدر و مادر برای انتخاب همسر مناسب، فوق العاده ضروری است و جوانان باید بدانند كه در تشكیل خانواده بی نیاز از بهره گیری از مشورت والدین خود نیستند. هر چند در نهایت، خود آنها هستند كه باید همسر آینده شان را انتخاب كنند، نه پدر و مادر!

2. مهریه سنگین

حكمت وجود مهریه، تعدیل روابط زن و مرد و نیز پیوند دادن آنها به یكدیگر است. مهریه، از آن جا پدید آمد كه در متن خلقت، نقش هر یك از زن و مرد، مغایر نقش دیگری است. مرد، در مقابل غریزه، از زن ناتوان تر است. این ویژگی، همواره به زن فرصت داده است كه دنبال مرد نرود و زود تسلیم او نشود. برعكس، مرد را وادار كرده است كه به زن، اظهار نیاز كند و برای جلب رضای او اقدام نماید. یكی از آن اقدامات، این بوده كه مرد برای جلب رضای همسر و به احترام موافقت او، هدیه ای نثار او می كرده است.
مهریه، با حیا و عفاف زن، هم ریشه است. زن به الهام فطری دریافته است كه عزت و احترام او به این است كه خود را رایگان در اختیار مرد قرار ندهد. قرآن كریم، با لطافت و ظرافت بی نظیر می فرماید:

«كابین زنان را ]كه به آنها تعلق دارد و[ عطیه ای است از شما به آنها، به خودشان بدهید. (نساء/4)

اما نكته مهمی كه در آسیب شناسی خانواده باید به آن توجه داشت، این است كه میزان مهریه، نباید با حكمت آن در تضاد باشد، چون در این صورت، آفت تحكیم نهاد خانواده می گردد. 

مهریه، باید حقیقتاً مفهوم هدیه را به ذهن تداعی كند، نه داد و ستد و گروگانگیری را. از این رو، سنگینی مهریه، نشانه شوربختی زن، و سبكی آن، نشانه بركت زن شناخته شده است، مانند روایتی از امام صادق (ع) كه می فرماید:
از برکات زن کمی مهریه ی اوست.
(من لایحضره الفقیه،ج3)
و از امام علی (ع) بیان شده است که:
مهریه ی زنان را سنگین نگیرید که موجب کدورت و دشمنی گردد.
(وسائل الشیعه،ج 15)
3- ازدواج با انگیزه های غیرارزشی

نخستین ادب از آداب تشكیل خانواده، درستی انگیزه آن است، از این رو، ازدواج كردن با هدف تقویت طایفه، خودنمایی، شهرت طلبی، و بهره گیری از ثروت یا موقعیت خانوادگی همسر، ضدارزش و نكوهیده شمرده شده است.

موضوع قابل توجه، این است كه رعایت نكردن این ادب، آفت نهاد خانواده و زمینه ساز فروپاشی آن است. 

در روایتی از امام صادق (ع) آمده است كه: 
هرگاه مردی با زنی، به خاطر زیبایی یا دارایی اش ازدواج كند، به همان ]زیبایی یا دارایی[ واگذار می شود، و هرگاه به خاطر دینش با او ازدواج كند، خداوند، زیبایی و دارایی را نیز روزی اش می كند.
(الکافی، ج 5)

4- ازدواج، پیش از رشد عقلی

هر چند روایات اسلامی، به خانواده ها تأكید كرده اند كه هنگام بلوغ فرزندان، زمینه ازدواج آنها را فراهم كنند و به جوانان نیز توصیه كرده اند كه برای حفظ پاك دامنی خود هرچه زودتر ازدواج نمایند، اما پیشوایان ما، ازدواج كودكان را- چنان كه در برخی از اقوام رسم بوده- مصلحت نمی دانند.

منابع:
تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث
نظام حقوق زن در اسلام